ADAPAZARI İÇİN KENTSEL YENİLEME MODELİ

Bu tür ‘plansızlık’ yaklaşımlarının geri dönüşüm maliyetinin ülke ekonomisini etkileyecek ölçüde yüksek olduğu mühendislik,hukuk ve uygulama alanlarında çözüme ulaştırılamayan sorunlar doğurduğu görülmüştür.

Adapazarı’nda yaşadığımız afetin kişilere ve kamuya yüklediği maddi sonuçları ve yaşadığımız coğrafyanın geleceğe yönelik taşıdığı afet riskleri:kentsel yerleşimlerin gelişme potansiyellerinin harekete geçirilmesi ve kaymak tahsis politikalarının uygulamasının ‘plan’ ile yönlendirilmesi gerektiğini tartışılmaz bir biçimde ortaya koymaktadır.

Afet etkilerinin azaltılması,ön hazırlık,önlem,sorumluluk,iyileştirme,yeniden inşa etme, ve gelişmeyi içeren afet yönetim stratejisi benimsenmeli,afet sonrası üstlenilen zararları minimize etmek için afet öncesi çalışmalara ağırlık verilmelidir.Bu yönde alınması gereken önlemler gelişme modeli ve programlarına gitmeli bu doğrultuda kentsel risk alanları belirlenmeli ve kentsel yenileme modelleri oluşturulmalıdır.

Bu amaçla kentimizde depremden etkilenen ve bulundukları çevrede halkın güvenliğini, sağlığını tehdit eden depremden önce yapılaşmış 4-5 katlı,depremde az,orta hasar görmüş çevresinde ele alınması için ‘ADAPAZARI KENTSEL YENİLEME MODELİ’ önerilmektedir.

PLANLAMA

Deprem ve diğer afet türlerinin tehlikesi altında bulunan Adapazarı’nda Büyükşehir Belediyesi,Valilik ve ilgili tüm kurum ve kuruluşlarının katılımı ile afet güvenliğinin sağlanmasına yönelik olarak ortak bir program ve iş bölümünün geliştirilmesi zorunludur.

Bu nedenle:

Afetlere karşı kapsamlı bir risk yönetim programı oluşturma hedefine yönelik olarak gerekli yasal alt yapıyı kurmak,üst ölçekli plan ve afete yönelik önleme stratejilerini geliştirerek belirsizlik hallerini en aza indirgemek,mevcut durum ve kaynakların iyi değerlendirilmesini sağlamak,can ve mal kaybını en aza indirgemek amacına uygun olarak ‘STRATEJİK AFET PLANLARI’ hazırlanmalıdır.

Stratejik Afet Planları her türlü afete yönelik önleme,hazırlıklı olma,cevap verme ve iyileştirme çalışmalarını içermelidir.

Bu amaçla kentin gelişimine yön veren koruma kullanma kararlarını bölge için en rasyonel şekilde belirleyen bütüncül planlama kararlarını içeren 1/25000 ölçekli Çevre Düzenleme İmar Planları yapılmalıdır.

Depremden sonrası Adapazarı için sadece kalıcı konutların yapılacağı alanın 1/25000 ölçekli Gelişme Alanı Çevre Düzeni planı yapılmıştır.Oysa yönetmelik çerçevesinde gelişme alanları ile mevcut kenti ilişkilendiren bütüncül planlama kararları getirilmelidir.

Alınan planlama karaları ile kentin kimliği,gelişme stratejisi ve vizyonu belirlenmelidir.

Yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda mevcut kentin sıvılaşma riski fazla olan bir zemine sahip olduğu ve bu gerekçeyle toplumun daha güvenli ve sağlıklı yaşayacağı sağlam zeminli alanlara yerleşmenin kaydırılması benimsenmiştir.

Planlama bir süreç işidir ve belirlenen hedefe ulaşabilmek için bundan sonraki planlama kararları bu hedef doğrultusunda alınmalıdır.

Burada yerleşmenin sağlam zeminli alanlara kaydırılması hedeflenirken mevcut kentin gelişiminde belirli ölçülerde kısıtlanması gerekmektedir.Mevcut yerleşmede yapı yoğunluğunun azaltılmasına gidilmeli ve bundan sonra kentin yoğunluğunu ve yapılaşmasını arttırıcı kararlar alınmamalıdır.

Bu binalar ne kadar sağlıklı onarılırlarsa onarılsınlar üzerinde bulundukları zeminin sıvılaşma riski taşıdığı unutulmamalıdır.Bu kapsamda mevcut binaların bulundukları çevre için her zaman bir tehlike oluşturduğu unutulmamalıdır.Yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda depremden önce yapılaşmış,depremde hasar görmemiş,az hasar veya orta hasar görmüş binalardan kat alınması gerektiği ispatlanmıştır.Belediyenin,Afet İşleri Genel Müdürlüğünün,Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğünün ve İnşaat Mühendisleri odasının tespitleri bu doğrultudadır.

UYGULAMA:

Uygulama imar planları kararlarında Çevre Düzeni Plan karaları doğrultusunda gerçekleşmelidir.Hazırlanan imar planları sadece plan niteliğinde olmamalı aynı zamanda kentin gelişimini ve fiziksel mekanı şekillendiren ‘Afet Eylem Planları’ olmalıdır.

Afet İşleri Genel Müdürlüğünce deprem sonrasında yayınlanan 15 Ekim 1999 tarih ve 12297 sayılı genelge gereğince jeolojik etütler yapılarak Adapazarı’nın Revizyon İmar Planları yapılmıştır.

Yine Afet İşleri Genel Müdürlüğünce onaylanan zemin etüt raporunun sonuç bölümüne göre Adapazarı mevcut yerleşmenin 2 kattan fazla olmaması gerektiği ve ‘önlem alınmadan yapılaşmaya izin verilmeyecek alanlara ilişkin olarak düzenlenecek detaylı jeolojik ve jeoteknik etüt raporları Afet işlerince onaylandıktan sonra yürürlüğe girilecektir’ denmektedir.

Daha sonra Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğünün 26 haziran 2000 tarih ve 14510 sayılı görüşünde ‘kat yüksekliğinin ne tür teknik takviye sağlanırsa sağlansın zemine uygun olamayacağının ilgili meslek odasının teknik görüşü ile belirlenmesi durumunda fazla katların yıktırılarak yapının ve projenin iki kata uygun hale getirilmesi koşuluyla onarımına izin verilir’ denmektedir.

Bu durumda ilgili meslek odalarının ve ilgili kurumların teknik elemanlarından oluşacak ortak bir komisyon kurulmalıdır.Ve bu komisyon gerekli çalışmaları yapmalıdır.

Yenilenmesi gereken alanların belirlenmesi için;

-Kentsel risk analizi

-Zemin özellikleri

-Bina envanterleri

-Bina hasar durumları

-Bina yükseklikleri

-Temel özellikleri

-Statik durumları

-Arsa envanterleri yapılmalıdır.

Bu çalışmalar sonucuna göre etaplar halinde yapı sağlıklaştırmasına gidilmelidir.Ve bölgedeki yapılar olası bir afetten en az zararla etkilenecekleri yöntemler teşvik edilmelidir.

Bu uygulama ile mevcut kentte kullanılmaz durumda olan ve bulundukları çevre için her zaman bir tehlike niteliği oluşturan binalar tekrar kazanılacaktır.Bu binalar kendi başlarına tehlike oldukları gibi yakınlarındaki az katlı,yada yeni yapılacak binalar içinde her zaman tehlike durumundadırlar.Ayrıca görsel ve estetik olarakta mevcut kentte düzensiz ve çarpık bir yapılaşma oluşacaktır.Mevcut kent merkezinde kullanılamayan ve çöküntü,köhneme bölgesi oluşturan yapıların kazanılması ile bölge yaşamaya başlayacaktır.

Bu binalardan alınan kat nedeniyle mağdur olacak vatandaşlar ‘Afetzedeler için Toplu Konut Bölgesi’ ilan edilen alandan bina sahibi olacaktır.

7269 sayılı Kanunun 13. Maddesi bu uygulamanın yapılmasını sağlamaktadır.

FİNANS:

Resmi Gazetede 3 Temmuz 2002 tarihinde yayınlanan TOPLU KONUT KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN da Afyon ve civarında meydana gelen depremde yıkık ve ağır hasarlı olan binalara ilişkin yapılan düzenlemenin ADAPAZARI içinde yapılması gerekmektedir.

Kentsel yenileme projesinde Devlet bedava konut üretmek yerine konut ihtiyacı olan halkı doğru yönlendirerek sağlıklı ve ulaşılabilir konut edindirmiş olacaktır.Buradaki bir amaçta özellikle orta gelir grubundaki halka uygun konut edindirme olmalıdır.

Projenin finansı kendi içinde sağlanacaktır.Bölge halkı desteklenerek ve organize edilerek kendi konutu yaptırılacaktır.

1-Başbakanlık Konut Müsteşarlığından düşük faizli,uzun dönemde geri ödemeli konut kredisinden yararlanılmalıdır.

2-Afet Fon Sistemi oluşturulacak;kat alımı yapılacak olan binalardaki bütün malikler yapım maliyetine katılacak.

3-Ters İpotek sistemi uygulanacak;hasarlı binalara satılamaz ve kiralanamaz şerhi konulacak.

Örneğin bir bina 5 katlı ve 10 dairesi varsa ve 2 kat alımı gerekiyorsa kalan 3 katın sahipleride bina yapım maliyetine katkıda bulunacaklar.

Mevcut binanın iyileştirilmesi de bu fondan yapılacaktır.

ORGANİZASYON ve DENETLEME:

Kamu sektörü ile özel sektör işbirliği halinde olacak.Yıkılan bir bölge yeniden yapılanıyorsa o bölgenin halkının ekonomik yapısıda güçlendirilmelidir.Bu nedenle yapılacak olan işler mümkün olduğunca bölge esnafına yaptırılmalıdır.Böylece bölge halkı ekonomik olarak güçlenmiş olacaktır.

Devlet düzenleyici,örgütleyici ve denetleyici olmalıdır.

Bölge halkına proje anlatılarak halkın projeye katılım ve desteği sağlanmalıdır.

Proje her aşamasında Kamu yararı sosyal ve toplumsal adalet ilkeleri ile şeffaf bir şekilde gerçekleşmelidir.

İmar planları yasa ve kanun niteliğindedir ve hedeflediği kriterler doğrultusunda uygulama yapılmalıdır.

Yapılacak çalışmalar sonucunda gerekirse kanun hükmünde Kararname çıkartılarak hukuk bir düzenleme yapılabilir.

ADAPAZARI İÇİN KENTSEL YENİLEME:

Yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda Adapazarı’nda kat alınması ile 5000 konut açığının çıkacağı belirlenmiştir.

Mevcut kentten alınacak 5000 konut için ‘Afetzedeler için Toplu Konut Bölgesi’ ilan edilen alanda yapılacaktır.

Yerleşim alanı olarak Teknik ve sosyal alt ve üst yapısı (yollar,ticaret alanları,eğitim ve sosyal kültürel tesisler,yeşil alanlar) kendi içinde çözümlenmiş topu konut alanı 150 ha. Olarak hesaplanmıştır.

Sadece konut alanı yapı adası ölçeğinde ele alırsak 70 ha. Alan yeterli gelmektedir.